Dit is de 279e aflevering van de Slimmer Presteren Podcast, over sport, onderzoek en innovatie. In deze aflevering hebben Gerrit en Jurgen het over:

Koolhydraten stapelen: waarom je ontbijt je lever niet vult

INLEIDING: Vult dat koolhydraatrijke ontbijt op de ochtend van je wedstrijd je lever eigenlijk wel bij? Cas Fuchs legde het onder een MRI-scanner en vond iets anders dan iedereen verwachtte.

De concentratie glycogeen in de lever steeg met ongeveer 10 procent. Alleen was de lever zelf intussen 6 procent gekrompen. In totale hoeveelheid bleef er van de winst niets over: 53 gram vooraf, 54 gram drie uur later.

In een tweede studie reed dezelfde groep wielrenners zich twee uur helemaal leeg. Daarna kregen ze twaalf uur lang 10 gram koolhydraten per kilogram lichaamsgewicht. De lever zat binnen zes uur alweer boven het uitgangsniveau. De spier stond na twaalf uur pas op 69 procent.

Cas Fuchs is universitair docent aan het Maastricht UMC+ en voedingsadviseur bij Visma Lease a Bike. Gerrit Heijkoop en Jurgen van Teeffelen vragen hem wat dit betekent voor jouw najaarsmarathon, hoeveel je in de laatste twee dagen echt moet eten, en waarom onderzoekers ineens zo kritisch zijn op het bewijs voor koolhydraten stapelen.

Vragen die in deze aflevering worden beantwoord:

1. Wat is koolhydraten stapelen en werkt het echt?

Koolhydraten stapelen betekent dat je in de laatste dagen voor een wedstrijd bewust veel meer koolhydraten eet dan normaal, om je glycogeenvoorraad in spieren en lever te maximaliseren. Dat je voorraad daardoor stijgt, staat volgens Cas Fuchs buiten kijf: eet je minder koolhydraten, dan heb je aantoonbaar minder om op te slaan. Of die volle voorraad ook echt een snellere tijd oplevert, is lastiger te bewijzen. Van veertien studies waren er slechts twee dubbelblind opgezet, en die vonden geen prestatievoordeel.

2. Waarom vult een koolhydraatrijk ontbijt je leverglycogeen niet aan?

Omdat er twee dingen tegelijk gebeuren. Fuchs mat bij goed getrainde wielrenners dat de concentratie glycogeen in de lever na een ontbijt met 3 gram koolhydraten per kilogram lichaamsgewicht met ongeveer 10 procent steeg. Tegelijk kromp de lever zelf met 6 procent. In totale hoeveelheid bleef er daardoor niets van die winst over: 53 gram vooraf, 54 gram na drie uur. De koolhydraten komen wel beschikbaar in je bloed en je spieren kunnen ze tijdens inspanning direct gebruiken.

3. Hoeveel koolhydraten per kilogram lichaamsgewicht heb je nodig in de dagen voor een marathon?

Fuchs adviseert ongeveer twee dagen op 8 tot 10 gram per kilogram lichaamsgewicht per dag, of te sturen op 80 tot 85 procent van je energie-inname uit koolhydraten. Een recente dosis-responsstudie ondersteunt de bovenkant van dat bereik: bij 10 gram per kilogram lag het spierglycogeen duidelijk hoger dan bij 6 of 8 gram, terwijl er tussen 6 en 8 geen verschil zat. Maagdarmklachten namen daarbij niet toe. Alleen het volle gevoel wel.

4. Hoe lang duurt het voordat je spierglycogeen na een zware duurtraining weer vol is?

Langer dan de meeste sporters denken. Fuchs liet wielrenners zich twee uur leegrijden en gaf ze daarna 10 gram koolhydraten per kilogram lichaamsgewicht over twaalf uur. Toch stond het spierglycogeen na die twaalf uur pas op 69 procent van de uitgangswaarde. Doorgerekend kom je op bijna 24 uur voor volledig herstel. De lever gaat veel sneller en zit binnen zes uur weer op niveau. Zonder koolhydraten gebeurt er in die twaalf uur helemaal niets.

5. Welke rol spelen eiwitten en vetten als je koolhydraten stapelt voor een wedstrijd?

Ze bepalen mede hoeveel koolhydraten er überhaupt in passen. Een gemengde maaltijd vertraagt je maaglediging, waardoor er minder snel ruimte is voor de volgende portie. Tegelijk kun je ze niet weglaten: eiwit blijft nodig voor herstel en vet hoort erbij, zeker bij een groot energieverbruik. Volgens Fuchs moet je daarom naar het totaalplaatje kijken. Je stapelt binnen de grenzen van je energiebehoefte, je maaglediging en de transporters in je darm.

6. Wat gebeurt er met je glycogeenvoorraad als je koolhydraatarm eet als duursporter?

Je hebt gewoon een glycogeenvoorraad, maar die ligt lager. Wie structureel hoog in het vet en laag in de koolhydraten zit, heeft volgens Fuchs simpelweg minder koolhydraat beschikbaar in het lichaam als brandstof, zeker als er niet gestapeld wordt. Of je daar last van krijgt, hangt af van wat je gaat doen. Bij lage tot matige intensiteit merk je het minder, omdat je dan een groter deel van je energie uit vet haalt.

Handige bronnen en links:

De studie van Cas Fuchs naar het effect van een koolhydraatrijk ontbijt op de glycogeenvoorraden in lever en spier: https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/ajpendo.00400.2025

De studie van Cas Fuchs die laat zien dat het spierglycogeen twaalf uur na een uitputtende inspanning nog niet is aangevuld: https://physoc.onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1113/JP289115

Wat is het wetenschappelijk bewijs voor koolhydraatsupercompensatie? Een kritische analyse van het gebrek aan dubbelblind onderzoek: https://journals.humankinetics.com/view/journals/ijsnem/36/5/article-p553.xml

Zit er een grens aan het suiker stapelen? Een dosis-responsstudie met 6, 8 en 10 gram koolhydraten per kilogram per dag: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/sms.70312

Waarom meer glycogeen aan de start volgens Asker Jeukendrup niet hoeft te betekenen dat je tank langer vol blijft: https://www.mysportscience.com/post/carb-loading

Aflevering 143 over de optimale taper voor een belangrijke race: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-7/143-in-topvorm-aan-de-start-van-je-race-wat-is-de-beste-taper/

Aflevering 130 met Cas Fuchs over slim herstellen na het sporten: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-7/130-slimmer-herstellen-na-het-sporten-met-special-guest-cas-fuchs/

Aflevering 225 over de steeds grotere hoeveelheden koolhydraten tijdens inspanning: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-11/225-zoet-zoeter-zoetst-hoeveel-koolhydraten-neem-jij-tijdens-een-marathon-of-triatlon/

Aflevering 110 over de vraag of het uitmaakt hoe de suikers verpakt zijn: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-6/110-koolhydraten-uit-sportdrank-gel-snoepjes-of-een-reep-maakt-het-uit-voor-je-sportprestatie/

Aflevering 275 met Ruben Robberechts over wat het bloed van een renner verraadt over overtraining: https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-14/275-overtraining-herkennen-wat-je-bloed-verraadt/

—-

De Slimmer Presteren Podcast is een initiatief van Gerrit Heijkoop en Jurgen van Teeffelen. Vanaf begin 2020 bespreken zij wekelijks een onderwerp op het gebied van sport, onderzoek en innovatie.

Zie ook:

WEB: https://slimmer-presteren-podcast.nl

INSTAGRAM: https://www.instagram.com/SlimmerPodcast

LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/slimmer-presteren-podcast

PODCAST PLAYERS: https://slimmer-presteren.captivate.fm/listen

VRIEND VAN DE SHOW: https://vriendvandeshow.nl/slimmerpodcast

Mentioned in this episode:

Doneer ons een kop of pot koffie

Partner CyclOn Bikecare: een glimlach voor je fiets

--- Partner van Slimmer Presteren Deze aflevering bevat een advertentie van CyclOn, specialist in fietsverzorging uit Schaijk. We legden ruim veertig vragen van luisteraars over poetsen en smeren voor aan Remco Schouten van CyclOn. Zijn antwoorden hoor je van september tot en